هجرى است و با آنها مباحثاتى در مسائل اعتقادى داشته است . 2 . هشام بن سالم جوزجانى . اين مرد از مشاهير و معاريف اصحاب امام صادق عليه السلام است . در ميان اصحاب امام صادق عليه السلام گروهى هستند كه امام صادق آنها را به عنوان « متكلم » خوانده است و در كتاب الحجة كافى مسطور است « 1 » از قبيل حمران بن اعين ، مؤمن الطاق ، قيس بن الماصر وهشام بن الحكم و غيرهم . قيس بن ماصر همان كسى است كه گويند كلام را از على بن الحسين عليه السلام آموخت « 2 » 3 . فضل بن ابوسهل بن نوبخت . از آل نوبخت است . آل نوبخت همان‌طور كه ابن النديم گفته است به تشيع معروفند و فضلاى زيادى در طول سه قرن از آنها برخاسته است كه اكنون مجال توضيح آن نيست . نوبخت خودش منجم و در دربار منصور بود . روزى پسرش ابوسهل را به دربار منصور برد كه به جانشينى خود معرفى كند . منصور نامش را پرسيد . گفت : « خورشيد ماه طيماذاه ما بازارد باد خسرو نه شاه » . منصور گفت : همهء اينها اسم توست ؟ گفت : آرى . منصور تبسم كرد و گفت : پدرت چه كرده ؟ ! ! اسمت را مختصر كن ، يا همان كلمهء « طيماذ » را از جزء اسمت انتخاب كن و يا من برايت كلمهء « ابوسهل » را به عنوان كنيه انتخاب مىكنم . ابوسهل به همين كنيه راضى شد « 3 » . بسيارى از نوبختيان كنيه‌شان ابوسهل است . بسيارى از متكلمين شيعه از خاندان نوبخت‌اند از قبيل : فضل بن ابى سهل بن نوبخت كه در زمان هارون در رأس كتابخانهء معروف بيت الحكمه بود و از مترجمين فارسى به عربى در عصر هارونى و مأمونى به شمار مىرود ، و همچنين اسحاق بن ابى سهل بن نوبخت و پسرش اسماعيل بن اسحاق بن ابى سهل بن نوبخت و پسر ديگرش على بن اسحاق و نواده‌اش ابوسهل اسماعيل بن على بن اسحاق كه او را شيخ المتكلمين در شيعه لقب داده‌اند و ديگر حسن بن موسى نوبختى خواهرزادهء ابوسهل اسماعيل بن على و عده‌اى ديگر از اين خاندان ايرانى « 4 » 4 . فضل بن شاذان نيشابورى . در اواخر قرن دوم و اوايل قرن سوم [ مىزيسته ] ،

--> ( 1 ) . كافى ، چاپ آخوندى ، ج 1 / ص 171 . ( 2 ) . تأسيس الشيعة ، ص 358 . ( 3 ) . همان ، ص 363 و 364 . ( 4 ) . همان ، ص 362 - 375 و كتاب خاندان نوبختى تأليف مرحوم عباس اقبال آشتيانى .